Drie verhalen over dokters, deskundigheid en menselijkheid

door May Ferfers

Mijn eerste ongeval op de Domaniale

Met de Ondergrondse Vakschool (O.V.S.) gingen we één of twee dagen per week ondergronds. We moesten daar allerlei klusjes doen, onder andere in de pijler of galerij schoonscheppen of - zoals in mijn geval - in een helling de kolen afremmen die in een ronde goot met een vaartje naar beneden kwamen.

Dat afremmen gebeurde met een gaffel die in die goot zat en waaraan een steel van zo’n drie meter gelast was. Als er veel kolen achter die gaffel zaten was het nogal zwaar om die omhoog te krijgen, zodat de kolen verder naar beneden konden glijden. Om die gaffel omhoog te krijgen moest je het uiteinde van die steel omlaag drukken. Dit moest je regelmatig doen en kostte nogal kracht. Eén van de O.V.S.-er’s, die al langer meedraaide, wist een oplossing waardoor ik niet meer zo hard hoefde te werken, nl. de steel omlaag drukken en er een hout bovenop zetten. Dan bleef de gaffel open staan en konden de kolen met een vaartje doorglijden.

Zo gezegd, zo gedaan. Er volgde een harde klap. Toen ik bijkwam bloedde ik hevig uit mijn mond en de tanden zaten door de lip. Wat was er gebeurd: een brok kool had het hout weg geslagen en de steel was omhoog gevlogen, tegen mijn kin en mond aan. Van de baas die ons begeleidde moest ik na de dienst naar de verbandkamer. Daar zette men een metalen klem in de onderlip. "Laat er morgen na de dienst nog even naar kijken", zei de mijnarts.

Thuis verteld, waarop mijn vader zei: "Je kunt niks anders eten dan pap en soep, ze zijn niet goed wijs. Morgen ga je niet werken maar terug naar de verbandkamer". De volgende morgen met kloppend hart naar de verbandkamer waar de mijnarts kwam kijken en die zei dat ik ná de dienst terug moest komen en niet nu. Mijn verweer was dat ik niks kon eten. Daarop zei de mijnarts tegen de verbandmeester: "Frans, haal die klem er maar uit, dan kan hij eten". Dat was mijn eerste ervaring met het ondergrondse bedrijf en met de geneeskundige dienst.

Op vakantie met een ongeval

We moesten op zaterdag nog werken en zondags zouden we tien weken op vakantie gaan in Duitsland. Ik moest met een oudere houwer dikke buizen transporteren. Tot twee tellen en dan gooien, maar hij gooide de buis bij één al weg. Hierbij stootte ik mijn elleboog tegen een scherpe rand en voelde een stekende pijn zonder dat er bloed te zien was. Ik vroeg aan de houwer wat er was maar het was niks, zei hij.

We hebben gewoon doorgewerkt, maar toen ik in de badruimte de elleboog in de spiegel bekeek zag ik dat er een flinke snee zat. In de verbandkamer maakte een verbandmeester de wond schoon zette er vier metalen klemmen in. Nu had ik echter een probleem, de dag erna zou ik op vakantie gaan. De mijnarts gevraagd of ik dat mocht. Ik kreeg toestemming mits ik geen alcohol zou drinken en als we op zondag terugkwamen moest ik bij hem thuis de klemmen er uit laten halen. Dat is gebeurd met veel moeite want de klemmen waren al ingegroeid.

Door het leuke gebaar van de mijnarts had ik toch een leuke vakantie en kon ik mijn snipperdagen behouden.

De wonderdokter van de Domaniale

Eén van mijn ooms werkte bovengronds in de briketfabriek waar ze eierkolen maakten uit kolenstof, teer en pek. Op zekere dag sprong daar een klep open die mijn oom vol trof. Hij raakte bewusteloos en toen ze hem vonden lag hij midden tussen het mengsel voor de eierkolen. Flink verbrand werd hij afgevoerd naar het ziekenhuis, waar de mijnarts een eigen ziekenzaal had voor mensen met een mijnongeval.

Aan de deskundigheid van mijnarts dr. Veraart heeft hij zijn leven te danken. Veraart haalde op de gezonde plekken weefsel weg en legde dat op de verbrande plaatsen. De armen en een groot gedeelte van de benen en iets in het gezicht zijn zo behandeld zonder dat er een andere arts bij is geweest.

In Maastricht was een congres over brandwonden en dr. Veraart wilde hem meenemen om te laten zien hoe het geworden was, maar de directeur verbood het op straffe van ontslag. Mijn oom is toch meegegaan om zijn dankbaarheid te tonen naar de dokter toe.

Zo zie je drie verschillende verhalen over een dokter, over deskundigheid en ook menselijkheid.